Koszty kwalifikowane w programie „Czyste Powietrze” – co naprawdę podlega dofinansowaniu?

Program „Czyste Powietrze” jest jednym z najważniejszych instrumentów wsparcia poprawy efektywności energetycznej budynków jednorodzinnych w Polsce. Choć zainteresowanie programem pozostaje wysokie, w praktyce jedną z najczęstszych przyczyn problemów przy składaniu i rozliczaniu wniosków jest nieprawidłowe rozumienie kosztów kwalifikowanych. To właśnie one decydują o tym, jaka część inwestycji może zostać objęta dotacją.

 

Czym są koszty kwalifikowane?

Koszty kwalifikowane to wydatki, które:

• są bezpośrednio związane z celem programu,
• zostały poniesione zgodnie z regulaminem i wytycznymi,
• mieszczą się w określonych limitach kosztowych,
• zostały właściwie udokumentowane (faktury, protokoły, odbiory).

Tylko takie wydatki mogą być uwzględnione przy wyliczaniu wysokości dotacji. Koszty poniesione poza katalogiem lub przekraczające dopuszczalne limity są traktowane jako niekwalifikowane i muszą zostać pokryte w całości przez inwestora.

Katalog kosztów kwalifikowanych w programie Czyste Powietrze

Do dofinansowania w ramach Programu kwalifikowane są koszty: urządzeń, materiałów i usług umieszczone w Załączniku nr 2 do Programu. Załącznik nr 2 zawiera także maksymalne kwoty dotacji i minimalne wymagania techniczne dla poszczególnych kosztów kwalifikowanych. W przypadku pomp ciepła oraz kotłów na pellet drzewny o podwyższonym standardzie i kotłów zgazowujących drewno o podwyższonym standardzie, do dofinansowania kwalifikują się wyłącznie urządzenia znajdujące się na liście ZUM12, w przypadku wyboru pozostałych urządzeń i materiałów kwalifikowanych w ramach Programu, rekomendowane jest wykorzystywanie listy ZUM.

 

Kwalifikowalność VAT

Podatek od towarów i usług (VAT) jest kosztem niekwalifikowanym.

Środki finansowe wchodzące w skład budżetu pozyskane z Funduszu Modernizacyjnego, o którym mowa w art. 10d dyrektywy 2003/87/WE będą wykorzystywane tylko na finansowanie dotacji z wyłączeniem kredytów udzielanych przez banki.

Ulga udzielana zgodnie z art. 26h ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz art. 11 ustawy z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne.

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) opracował elektroniczną listę urządzeń i materiałów - lista zielonych urządzeń i materiałów (ZUM), która zawiera główne materiały i urządzenia zweryfikowane pod kątem zgodności z wymaganiami technicznymi określonymi w Załączniku nr 2 do Programu. Lista ZUM jest dostępna na stronie internetowej https://lista-zum.ios.edu.pl/.

Warunek obowiązuje dla umów o dofinansowanie, w ramach których są przedstawiane do rozliczenia faktury/równoważne dokumenty księgowe dotyczące zakupu lub montażu pomp ciepła/kotłów na pellet drzewny o podwyższonym standardzie/kotłów zgazowujących drewno o podwyższonym standardzie wystawione od dnia 14.06.2024 r.

Okres kwalifikowalności kosztów

1) rozpoczęcie przedsięwzięcia rozumiane jest jako poniesienie pierwszego kosztu kwalifikowanego (data wystawienia pierwszej faktury lub równoważnego dokumentu księgowego) i może nastąpić nie wcześniej niż sześć miesięcy przed datą złożenia wniosku o dofinansowanie, z wyjątkiem wniosków o dofinansowanie składanych w terminie czterech miesięcy od daty wskazanej w ogłoszeniu o naborze, dla których rozpoczęcie przedsięwzięcia mogło nastąpić od dnia 28.05.2024 r.

Koszty poniesione wcześniej, jak i przed oddaniem budynku do użytkowania uznawane są za niekwalifikowane.

2) zakończenie przedsięwzięcia (data wystawienia ostatniej faktury lub równoważnego dokumentu księgowego lub innego dokumentu potwierdzającego wykonanie prac) oznacza rzeczowe zakończenie wszystkich prac objętych umową o dofinansowanie, pozwalające na prawidłową eksploatację zamontowanych urządzeń. W ramach 

Programu finansowane są również przedsięwzięcia rozpoczęte zgodnie z definicją w pkt 1) powyżej i zakończone przed dniem złożenia wniosku o dofinansowanie w formie dotacji, z zastrzeżeniem zdania następnego. Nie udziela się dofinansowania na przedsięwzięcia zakończone przed dniem złożenia wniosku o dofinansowanie w formie dotacji na częściową spłatę kapitału kredytu bankowego oraz w formie dotacji z prefinansowaniem.

 

Okres realizacji przedsięwzięcia wynosi:

- dla dotacji oraz dotacji z prefinansowaniem: do 24 miesięcy od daty złożenia wniosku o dofinansowanie,

- dla dotacji na częściową spłatę kapitału kredytu: do 18 miesięcy od daty złożenia wniosku o dofinansowanie, z zastrzeżeniem ust. 11 pkt 10, lecz nie później, niż do 30.06.2032 r.

Audyt energetyczny jako koszt kwalifikowany

W aktualnej formule programu audyt energetyczny stanowi obowiązkowy element poprzedzający realizację inwestycji. Jego koszt jest kosztem kwalifikowanym, pod warunkiem że:

• audyt został wykonany przez osobę posiadającą odpowiednie uprawnienia,
• jego zakres jest zgodny z wymaganiami programu,
• audyt wskazuje optymalny wariant termomodernizacji.

Audyt energetyczny pełni kluczową rolę – nie tylko formalną, ale przede wszystkim merytoryczną. Od jego jakości zależy poprawność dalszych decyzji inwestycyjnych oraz możliwość pełnego rozliczenia dotacji.

 

Koszty kwalifikowane – główne grupy wydatków

Program „Czyste Powietrze” obejmuje kilka podstawowych kategorii kosztów kwalifikowanych.

1. Prace termomodernizacyjne przegród budowlanych

Do tej grupy zaliczają się m.in.:

• ocieplenie ścian zewnętrznych,
• ocieplenie dachów i stropodachów,
• izolacja stropów nad nieogrzewanymi pomieszczeniami,
• wymiana lub modernizacja stolarki okiennej i drzwiowej.

Wydatki muszą spełniać wymagania dotyczące minimalnych parametrów technicznych, a ich koszt nie może przekraczać ustalonych limitów jednostkowych.

2. Wymiana źródła ciepła

Koszty kwalifikowane obejmują m.in.:

• pompy ciepła,
• kotły na biomasę spełniające wymagania emisyjne,
• przyłączenie do sieci ciepłowniczej,
• demontaż starego, nieefektywnego źródła ciepła.

Nie wszystkie technologie są jednakowo traktowane – program stopniowo eliminuje wsparcie dla rozwiązań wysokoemisyjnych, koncentrując się na źródłach nisko- i zeroemisyjnych.

3. Instalacje wspomagające

Do kosztów kwalifikowanych zalicza się również:

• instalacje centralnego ogrzewania i ciepłej wody użytkowej,
• modernizację instalacji wewnętrznych,
• montaż wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła (rekuperacji).

Warunkiem jest ich bezpośredni związek z poprawą efektywności energetycznej budynku.

4. Dokumentacja i nadzór

Oprócz audytu energetycznego kosztem kwalifikowanym mogą być:

• świadectwo charakterystyki energetycznej po zakończeniu inwestycji,
• niezbędna dokumentacja techniczna.

Koszty te mają potwierdzić osiągnięcie efektu energetycznego deklarowanego we wniosku.

Limity kosztów i ich znaczenie

Każda kategoria wydatków objęta jest maksymalnym limitem kosztów kwalifikowanych. Oznacza to, że nawet jeśli rzeczywisty koszt inwestycji jest wyższy, dotacja liczona jest wyłącznie do poziomu określonego w regulaminie programu.

Limity te mają:

• chronić środki publiczne przed zawyżaniem kosztów,
• ujednolicić zasady rozliczeń,
• promować racjonalne i ekonomicznie uzasadnione rozwiązania.

Przekroczenie limitu nie powoduje odrzucenia wniosku, ale nadwyżka nie podlega dofinansowaniu.

Najczęstsze błędy popełniane przez beneficjentów programu Czyste Powietrze

W praktyce realizacji programu najczęściej pojawiają się następujące problemy:

• realizacja zakresu prac niezgodnego z audytem energetycznym,
• wybór urządzeń niespełniających wymagań technicznych programu,
• brak spójności między audytem a świadectwem charakterystyki energetycznej,
• nieprawidłowe fakturowanie lub brak wymaganych załączników,
• przekroczenie limitów kosztów bez świadomości inwestora.

Każdy z tych błędów może skutkować obniżeniem dotacji lub koniecznością korekty rozliczenia.

Znaczenie rzetelnego przygotowania inwestycji

Koszty kwalifikowane w programie „Czyste Powietrze” nie są jedynie formalnym katalogiem wydatków. Stanowią narzędzie, które ma prowadzić do rzeczywistej poprawy efektywności energetycznej budynków, ograniczenia emisji i poprawy jakości powietrza.

Kluczowe znaczenie ma tu rzetelne przygotowanie inwestycji – od audytu energetycznego, przez właściwy dobór technologii, aż po poprawne rozliczenie kosztów. Tylko spójne i dobrze zaplanowane działania pozwalają w pełni wykorzystać potencjał programu i uniknąć problemów na etapie rozliczeń.

 

Warto pamiętać!

W ramach przedsięwzięcia kwalifikowane są:

–  koszt transportu oraz demontażu i postępowania z odpadami powstałymi w wyniku realizacji przedsięwzięcia (kwalifikacja w ramach usług montażu),

–  koszt wykonania niezbędnej dokumentacji projektowej dotyczącej: przebudowy konstrukcji dachu pod ocieplenie, modernizacji instalacji wewnętrznej c.o. lub c.w.u., wymiany źródła ciepła, wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła,

–  wykonanie badań i ekspertyz, jeżeli są wymagane przepisami prawa i są niezbędne do wykonania danego zakresu przedsięwzięcia (przy montażu gruntowej pompy ciepła – np. ekspertyzy geologicznej, przy wykonaniu ocieplenia budynku, wymiany stolarki okiennej, drzwiowej i bram garażowych – np. ekspertyzy siedliskowej gatunków chronionych.

W ramach programu nie są kwalifikowane:

–  podatek od towarów i usług (VAT) – zawsze ponosi go beneficjent, nawet jeśli uzyskasz 100% dotacji, to jest to kwota netto a VAT opłacasz we własnym zakresie,

– koszty zakupu narzędzi, materiałów wykończeniowych i wyposażenia pomieszczeń.